« De Metropolitane Eeuw » door Lorenzo Kihlgren Grandi uit de themaversie van Monde Diplomatique over "Steden, de toekomst van de mensheid?" van februari 2021. https://www.monde-diplomatique.fr/mav/175/KIHLGREN_GRANDI/62701

Een groot deel van de wereldbevolking woont in steden en dit aantal neemt nog steeds toe. We zien dit verschijnsel in alle regio's van de wereld. De driehonderd grootste steden ter wereld zijn goed voor minder dan een kwart van de beroepsbevolking, maar meer dan de helft van het mondiale BBP, 60-80% van de ecologische voetafdruk en het grootste deel van de economische groei.

Steden staan centraal in het geglobaliseerde kapitalisme. En hier uiten zich ook de grootste tegenstrijdigheden ervan: ze combineren, soms buitensporige, rijkdom met grote onzekerheid. Sterke sociale ongelijkheden, meestal gekenmerkt door geografische ligging, zijn er de norm en de toegang tot diensten is zeer ongelijk en sterk afhankelijk van de sociale status.

Deze sociale ongelijkheden leiden tot spanningen en bewegingen die meer sociale rechtvaardigheid eisen: recht op huisvesting, toegang tot diensten, ...

Om deze spanningen aan te pakken, wordt er veel gediscussieerd over « goed bestuur ». Er zijn in feite twee modellen, een model van één enkele grootstedelijke overheid en een model van naast elkaar bestaande gemeenten. In het eerste model worden de lokale specificiteiten genegeerd terwijl het tweede model de grootstad verzwakt door concurrentie en gebrek aan samenwerking tussen gemeenten.

Geen van beide modellen kan universeel worden opgelegd.

De COVID crisis bracht de kwetsbaarheid van de stad aan het licht. De gezondheids- en sociale gevolgen van de pandemie waren het meest uitgesproken in steden. Met aanzienlijke gevolgen voor hun overheidsfinanciën. Maar het was ook in de steden dat solidariteit en sociale innovatie het sterkst waren om de gevolgen te verzachten.

Tijdens deze crisis zijn er in grootsteden duizenden acties opgezet die als goede praktijken worden omschreven: fietspaden in Bogota, Barcelona [én Brussel], indicatoren voor duurzame ontwikkeling in Amsterdam, universele toegang tot diensten in New York, Chicago en San Francisco, langdurige huisvesting voor daklozen in Toronto en Montreal.

De auteur besluit met de suggestie dat COVID wellicht een tijdperk van meer solidariteit heeft ingeluid.

Zie bijvoorbeeld https://unhabitat.org/wcr/ voor ideeën over "veerkrachtige" en "duurzame" steden of dit recente rapport over klimaatverandering en de gevolgen daarvan voor Parijs: https://www.paris50degres.fr/.

En in Brussel?

Het stadsgewest Brussel werkt volgens een hybride model waarbij sommige bevoegdheden op gewestelijk niveau en andere op lokaal niveau worden beheerd. Dat leidt tot spanningen omdat de bevoegdheden elkaar overlappen. Zoals we zien bij de metrowerken en de aanleg van de Tervurenlaan botsen belangrijke "grootstedelijke" projecten botsen belangen van lokale besturen. Omgekeerd kan de gemeente dankzij de overdracht van bevoegdheden diensten verlenen die beter zijn afgestemd op de lokale behoeften van haar burgers. En de belastingen om lokale acties te financieren, kunnen ook beter aangepast zijn aan het inkomensniveau van inwoners van de gemeente. Van grootstedelijke solidariteit is hier geen sprake. Ook in het Brusselse Gewest was de impact van de COVID het grootst in de sociaal zwakkere wijken. De ruimtelijke segregatie is zeer sterk. In die zin zou een grotere intergemeentelijke solidariteit gunstig zijn voor iedereen, want, zoals Richard Wilkinson en Kate Pickett - de auteurs van het boek « The Spirit Level: Why More Equal Societies Almost Always Do Better » - hebben aangetoond : ieders geluk neemt toe als de ongelijkheid afneemt.