Hervorming van het Belgische ziekenhuisstelsel: Waar staan we vandaag?

bij Violette Wathelet, OCMW-raadslid in Etterbeek (CPAS)

1. Wat is de uitgangssituatie?

Het Belgische ziekenhuisstelsel staat onder een drievoudige druk:

• Financieel: Bijna een kwart van de algemene ziekenhuizen kampt met een negatieve beschikbare kasstroom, onder meer door inflatie en een complex historisch financieringssysteem.
• Menselijk: Een ernstig personeelstekort en een stijgend ziekteverzuim putten de zorgteams op het terrein uit.
• Structureel: Het huidige financieringssysteem (gedeeltelijk gebaseerd op het aantal uitgevoerde medische handelingen) stimuleert soms overconsumptie van zorg in plaats van preventie of gepaste zorg.

2. De grote lijnen van de hervorming (Voorontwerp van wet & expertenrapport)

De hervorming wil evolueren van een systeem dat puur op activiteit gebaseerd is naar een model van geïntegreerde zorg. Deze hervorming steunt onder meer op een rapport van een onafhankelijke expertengroep die werd aangesteld door de Interministeriële Conferentie Volksgezondheid. De belangrijkste pijlers zijn:

• Hervorming van de financiering: De werkelijke werkingskosten van ziekenhuizen scheiden van de verloning van artsen. Het doel is een transparanter globaal budget op basis van pathologieën en zorgzwaarte (prospectief model), om financiële prikkels voor overconsumptie van medische handelingen te verminderen.
• Herstructurering van het ziekenhuislandschap: Het expertenrapport pleit tegen 2031 voor een duidelijke hiërarchie tussen instellingen. Nabijheidszorg zou zoveel mogelijk behouden blijven, terwijl hooggespecialiseerde zorg en zware spoeddiensten geconcentreerd worden in grotere infrastructuren (Referentieziekenhuizen of Universitaire Ziekenhuizen).
• Regulering van supplementen en conventiestatus: Om de stijging van gedeconventioneerde specialisten tegen te gaan, wil de hervorming er beter op toezien dat ereloonsupplementen worden gereguleerd zodat toegang tot zorg niet afhangt van de financiële draagkracht van patiënten.
• Digitalisering: Integratie van gezondheidsdossiers via één veilig digitaal platform om gegevensdeling tussen zorgverleners te verbeteren.

3. Timing en vooruitzichten

Belangrijk: er is nog niets definitief goedgekeurd. De voorgestelde timing ziet er als volgt uit:

• Huidige overlegfase: Het voorontwerp van wet werd voor advies doorgestuurd naar verschillende actoren binnen de gezondheidssector.
• Geleidelijke uitvoering (2026–2031): Experts voorzien een concrete start in 2026 met een overgangsperiode van tien jaar, opgesplitst in twee fases van vijf jaar, met een tussentijdse evaluatie. Strikte minimumnormen inzake de grootte van ziekenhuiscampussen (aantal acute bedden) zouden volledig van toepassing zijn tegen 2031.

4. Belangrijke aandachtspunten en spanningen in het debat

Een hervorming van deze omvang leidt tot hevige discussies tussen vakbonden, artsen en overheden, die rechtstreeks raken aan onze ecologische en sociale waarden:

• Sociaal overleg: Vakbonden klagen over een gebrek aan initieel overleg en vragen formele garanties: geen ontslagen door fusies of reconversies van sites, en massale investeringen in betere arbeidsomstandigheden.
• Territoriale toegankelijkheid: De concentratie van gespecialiseerde diensten en spoeddiensten roept vragen op over de geografische afstand voor patiënten, maar ook over de verplaatsingstijd voor zorgverleners.
• Financiering van de transitie: De sector vraagt de oprichting van een echt transitiefonds en weigert dat deze herstructurering enkel onder druk van besparingen gebeurt.

Focus op Etterbeek: Welke impact op het IRIS Sud-netwerk, onze spoeddiensten en de eerstelijnszorg?

Als inwoners van Etterbeek worden we rechtstreeks getroffen door de zorgstructuren op ons grondgebied, met op kop de Etterbeek-Elsene-site van het Réseau des Hôpitaux IRIS Sud. Dit publieke netwerk belichaamt het model van een menselijk en lokaal ziekenhuis. Net de kerntaken van dit soort instellingen worden vandaag geraakt door de hervorming: spoedzorg en de link met de eerstelijnszorg.

1. Hervorming van de spoeddiensten: nabijheid behouden in Etterbeek

De hervorming voorziet een rationalisering en strikte hiërarchie van spoedfuncties. Het doel is de infrastructuren te ontlasten door zware spoedgevallen (grote trauma’s, beroertes, complexe hartproblemen) door te verwijzen naar grote hooggespecialiseerde centra, zogenaamde “Referentieziekenhuizen”.

• Voor de Etterbeek-Elsene-site (IRIS Sud): Voor de lokale afdeling van Ecolo is waakzaamheid cruciaal. Het gaat erom een performante en toegankelijke nabijheidsspoed 24/7 te behouden in het hart van onze gemeente en politiezone. Een blinde concentratie naar grotere Brusselse sites zou de aanrijtijden van ambulances verlengen in een al dichtbevolkte stad en andere structuren verzadigen.
• Triage en doorverwijzing: Het hervormingsproject wil wachtdiensten van huisartsen rechtstreeks koppelen aan spoeddiensten. Het doel: niet-dringende gevallen (een groot deel van de huidige opnames) onmiddellijk doorverwijzen naar huisartsen, zodat meer tijd vrijkomt voor echte ziekenhuisnoodgevallen en de druk op de zorgteams van IRIS Sud vermindert.

2. De ontbrekende schakel: versterking van de eerstelijnszorg

Om de ziekenhuishervorming te doen slagen zonder patiënten uit de boot te laten vallen, is parallelle herfinanciering van de eerstelijnszorg (huisartsen, wijkgezondheidscentra, thuisverpleegkundigen) volgens ecologisten absoluut noodzakelijk. In Etterbeek is die samenwerking essentieel:

• Het ziekenhuis stroomopwaarts ontlasten: De ziekenhuizen van het IRIS Sud-netwerk kampen met een vorm van “overbelasting bij gebrek aan alternatief”. Door moeilijk toegang te krijgen tot een huisarts of wijkwachtdienst wenden veel Etterbekenaren zich tot de spoeddiensten voor basiszorg. De eerstelijnszorg versterken betekent zorgen dat elke burger toegang heeft tot zorg dichtbij huis.
• De ambulante omslag: De hervorming stimuleert kortere ziekenhuisverblijven en meer dagbehandelingen. Dat betekent dat de opvolging na hospitalisatie (wondzorg, behandelingen, postoperatieve opvolging) steeds meer naar de thuissituatie verschuift. Zonder een sterk, verbonden en financieel ondersteund eerstelijnsnetwerk in Etterbeek dreigt deze verschuiving op de schouders van mantelzorgers terecht te komen of zorgbreuken te veroorzaken, vooral voor ouderen en kwetsbare inwoners.

3. De prioriteiten van Ecolo voor Etterbeek

Gezien deze vooruitzichten focust onze lokale werking op duidelijke prioriteiten:

1. Verdediging van een publiek en sociaal ziekenhuismodel: Het Réseau des Hôpitaux IRIS Sud is een actor uit de publieke sector, verbonden aan gemeenten en OCMW’s. Het garandeert toegankelijke zorg voor iedereen, zonder financiële discriminatie. De hervorming van de financiering mag dit model niet verzwakken ten voordele van private of puur commerciële structuren.
2. Lokale synergieën creëren: Wij steunen een sterke integratie tussen de Etterbeek-Elsene-site, de lokale wijkgezondheidscentra en het netwerk van Etterbeekse huisartsen. Veilige gegevensdeling moet het traject van de patiënt tussen huisarts en ziekenhuis vergemakkelijken, zonder ooit een bron van digitale uitsluiting te worden.
3. Neen aan een strikt besparingsbeleid: Ziekenhuizen hervormen mag niet neerkomen op bedden sluiten om te besparen. Als er in Brussel acute tweedelijnsbedden verdwijnen door herstructurering, moet elke bespaarde euro contractueel worden herinvesteerd in lokale eerstelijnsspoedzorg, preventie en geestelijke gezondheidszorg.